1
استادیار گروه مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2
کارشناسی ارشد، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه پیام نور، واحد شاهین شهر، اصفهان، ایران.
چکیده
سازمانهای امروزی با چالشهای پیچیده مدیریتی و رفتاری روبهرو هستند و یکی از دغدغههای جدی مدیریت شناسایی آسیبهای پنهانِ تهدیدکننده رشد و کارایی است. پدیده کبوتران حرم بهعنوان مفهومی بومی و استعاری در فرهنگ سازمانی ایران به روابط حمایتی خاص و رفتارهای نمایشی اشاره دارد که افراد بدون خلق ارزش واقعی و صرفاً از طریق نزدیکی به مراکز قدرت موقعیت خود را حفظ میکنند. این پدیده در سازمانهای صنعتی شبهدولتی بزرگ مانند شرکت فولاد مبارکه اصفهان بر شایستهسالاری و کارایی تأثیر منفی میگذارد. هدف این پژوهش آسیبشناسی پدیده کبوتران حرم، شناسایی ابعاد آسیبزا، موانع تداوم و پیامدهای آن است. پژوهش با رویکرد ترکیبی اکتشافی-متوالی انجام شد. در فاز کیفی مصاحبه نیمهساختاریافته با ۱۵ نفر از مدیران و خبرگان تا اشباع مفهومی انجام و دادهها با روش تحلیل تماتیک تحلیل شد. در فاز کمی پرسشنامه محققساخته بر پایه ۱۶ مضمون کیفی میان ۳۸۵ نفر از کارکنان به روش نمونهگیری طبقهای تصادفی توزیع و دادهها با مدلسازی معادلات ساختاری تحلیل گردید. یافتهها نشان داد این پدیده چرخهای آسیبزا شامل روابط حمایتی خاص، رفتارهای نمایشی، اولویت وفاداری ظاهری بر شایستگی و عادیسازی تبعیض است که بهدلیل ضعف نظارت، فرهنگ رابطهمحور، ساختار بسته منابع انسانی و فشارهای خارجی تداوم مییابد. پیامدها در سطح فردی شامل کاهش اعتماد و انگیزش و در سطح سازمانی شامل کاهش بهرهوری، نوآوری و افزایش هزینههای پنهان است. مهمترین پیامدها فرار استعدادها و افت بهرهوری عملیاتی هستند. این پژوهش نخستین مطالعه موردی ترکیبی درباره این استعاره بومی در یک سازمان صنعتی بزرگ شبهدولتی ایران است و پیشنهادهای عملی ارائه میدهد.
)